आपले बोटे मोडतात म्हणजे नेमकं काय होते?
Expire Date झालेली औषधे फेकुन दयावी का?
औषध expire होतं म्हणजे नक्की काय होतं हेच लोकाना माहित नसतं. औषध expire झालं म्हणजे त्यात विष तयार झालं यासारखे असे अनेक समज आहेत लोकांचे. तर औषध expire होतं म्हणजे त्याच्या लेबल वर त्याची जी स्ट्रेंग्थ लिहिलेली असते, (उदा. क्रोसिन वर लिहिलेले असते each tablet contains paracetamol 500 mg, तर 500 mg ही झाली या औषधाची strength).
ती ज्या दिवशी १०% ने कमी होते ती झाली त्या औषधाची expiry date! मुळात expiry date साठी वापरला जाणारे जे शास्त्रीय नाव आहे ते आहे t-90.
यातला t म्हणजे Time…वेळ.
औषध जेव्हा 90% उरते (म्हणजेच १०% ने कमी होते)
तो वेळ म्हणजेच expiry date.
आता यावरूनच लक्षात येईल की बहुतेक वेळेला expiry date उजाडते तेव्हा त्यावर दिलेल्या dose पेक्षा औषधाची मात्रा कमी झालेली असते. त्यामुळे त्याचा परिणाम थोडा फार कमी होतो, तो शून्य होतो असे अजिबात नव्हे. वर दिलेल्या उदाहरणात १०% म्हणजे 500 पैकी 50 mg paracetamol कमी झाले तरी ४५० mg शिल्लक असतेच, आणि त्याचा परिणाम दिसून येतोच, पण तरीही expiry date नंतर औषधे शक्यतो घेऊ नयेत. त्याचे कारण असे वरच्या उदाहरणात मी लिहिलंय की
औषधाची strength १०% कमी होते.
*पण म्हणजे नक्की काय होतं?*
तर औषध हे शेवटी एक chemical आहे आणि काळानुसार ते हळू हळू chemical reactions मुळे degrade होते. हवेतील oxygen मुळे oxidation होऊन किंवा हायड्रोजनमुळे reduction होऊन किंवा सूर्यप्रकाशामुळे किंवा इतर असंख्य chemical reactions मुळे हे औषध degrade होते.
जसजसा वेळ जाईल तसतसे ते degrade होऊन त्याचे इतर पदार्थात रुपांतर होते. एका औषधाचे वेगवेगळ्या मार्गाने degradation होऊ शकते आणि त्यामुळे एकाच वेळी त्याची वेगवेगळी reaction products बनू शकतात ही reaction products निरुपद्रवी असतील तर त्याचा परिणाम इतकाच होतो कि औषधाची strength कमी
होते. पण कधी कधी मात्र ही reaction products अपायकारक असूही शकतात. अर्थात प्रत्येक औषधाचा अश्या प्रकारचा forced degradation study औषध कंपनीत केलेला असतोच आणि expiry date पर्यंत त्यात काहीही अपायकारक reaction product बनत नाही ना, हे तिथे पहिलेच जाते, पण expiry date नंतरचा असा अभ्यास मात्र कंपनीने केलेला नसतो. समजा औषधावर लिहिलेली expiry date २ वर्षे आहे. तर मग जो अभ्यास केला जातो तो या दोन वर्षांचाच असतो. पण समजा हे औषध दोन तीन वेगवेगळ्या degradation pathways ने degrade होते आहे, ज्यातला एक pathway अत्यंत संथ आहे, त्याचे reaction product ४ वर्षानंतर बनतेय आणि ते अपायकारक आहे. आणि असे औषध जर कुणी expiry date नंतर घेतले तर अपाय होऊ शकतो. भारतासारख्या देशात जिथे अशिक्षित रुग्णांचे प्रमाण प्रचंड आहे तिथे ही गोष्ट लोकांना समजावून सांगणे कठीण आहे. शिवाय कुठले औषध expiry नंतर घेतले तर चालेल आणि कुठले नाही हे सांगणे ही कठीण आहे.
कारण हजारो औषधे बाजारात आहेत.
*आणि म्हणूनच expiry date नंतर औषधे न घेणेच उत्तम!*
* काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
वेगाचे चिन्ह म्हणून चित्त्यापेक्षा जास्त घोड्याला का दाखवले जाते?
चित्ता हा जरी वेगवान प्राणी असला तरी तो जास्त दूर पळू शकत नाही.
त्याचा पळण्याचा वेग 100 ते 120 किमी प्रती तास असला तरी तो कमीत कमी 600 मी ते 1 किमी पर्यंत धावू शकतो.
कारण त्याचा मेंदू 40.5 अंश से तापमाना पलिकडे गेला तर तो दगाऊ शकतो.
कारण पळाल्यामुळे त्याचे रक्त गरम होते व थेट मेंदुत पोहोचते आणि तापमान थंड करण्यासाठी त्याला घाम येत नाही. जो येतो तो पंजातून येतो
पण घोड्याचा वेग 88 किमी प्राति तास आहे.
पण तो 70 ते 100 किमी पर्यंत धावू शकतो अणि त्याला घाम येत असल्यामूळे तो त्याचे तापमान नियंत्रीत करतो.
यामुळे घोडा हा वेगाचे प्रतिक आहे.*
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
सापाला मरण नाही, कात टाकून साप तरूण बनतो असे म्हणतात. हे कितपत खरे आहे ?
साप हा सरपटणारा प्राणी आहे.
त्याची त्वचा सरपटन्यामुळे बोथट झालेली असते. त्यामुळे त्याचा वेग कमी होतो.
अशावेळी साप एखाद्या फटीतून ती त्याच्या शरीरापेक्षा लहान आहे अशा फटीतून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करतो. म्हणजेच त्याच्या शरीरावर तयार झालेली बोथट त्वचा स्वतःपासून वेगळी करतो.
त्यामुळे त्याची जुनी त्वचा गळून पडते. आणि त्याला नवीन त्वचा मिळते.
याला कात टाकणे असे म्हणतात. कात टाकल्या बरोबर तो सळसळ करत नाही. तर थोडा वेळ मलूल झालेला असतो कारण जुनी त्वचा टाकताना त्याला बराच त्रास झालेला असतो.
नंतर मात्र तो वेगाने सरपटू लागतो.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
अंतराळातही गुरुत्वाकर्षण शक्ती असते का?
अंतराळात गुरुत्वाकर्षण शक्ती नसते, त्यामुळे तेथे सर्व
गोष्टी तरंगतात, असे म्हटले जाते.
पण हे पूर्ण सत्य नाही.
अंतराळात प्रत्येक ग्रहाला स्वत:ची गुरुत्वाकर्षण शक्ती असते. त्यामुळेच चंद्र पृथ्वीभोवती फिरतो, अन्यथा तो पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर भरकटला असता.
नासा या अमेरिकेच्या अंतराळ संस्थेच्या मते, बहुतांश लोकांमध्ये हा समज असतो की,
अंतराळात गुरुत्वाकर्षण नसते.
पण अंतराळात प्रत्येक ठिकाणी ही शक्ती असते. अर्थात जी जागा रिक्त असते, त्या ठिकाणी सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण असते. त्याला मायक्रो ग्रॅव्हिटी असे म्हणतात.
अंतराळातील प्रत्येक वस्तू दुसऱ्या वस्तूला स्वत:कडे आकर्षित करते.
या दोन वस्तूंमध्ये किती द्रव्य आहे आणि त्या किती अंतरावर आहेत, यावर हे आकर्षण अवलंबून असते.
ब्रह्मांडात वस्तू किंवा ग्रहांमधील अंतर वाढल्यास गुरुत्वाकर्षण कमी होत जाते.
गुरुत्वाकर्षणच ग्रहांची कक्षा, सौर मंडळ, आकाशगंगांना आकार देते.
पृथ्वीचे गुरुत्वाकर्षण, चंद्र आणि मानवनिर्मित उपग्रहांना कक्षेतच ठेवते.
अंतराळातील सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण अंतराळ प्रवाशांना तितके जाणवत नाही. क्षीण गुरुत्वाकर्षणामुळे व्यक्ती, वस्तू हलक्या जाणवतात. त्यामुळे तेथे तरंगत असल्याचा भास होतो.
वेगाने चालणाऱ्या लिफ्टमध्ये किंवा रोलर कोस्टरमधून डोंगरावरून खाली येताना आपल्याला हलके झाल्याचे जाणवते.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
रेल्वेला गियर्स असतात का?
तर ह्याचे उत्तर आहे
रेल्वेला टिपिकल गाड्यांसारखे शिफ्टिंग गियर असणारे गियर बॉक्स नसतात.
रेल्वेला बेसिक दोन प्रकारचे गियर्स असतात.
हे गियर्स रेल्वेच्या चाकांच्या एक्सलला जोडलेले असतात.
हे दोन प्रकारचे गियर्स म्हणजे मेन गियर
आणि पिनियन गियर होय.
हे पिनियन गियर ट्रॅक्शन मोटरला जोडलेले असतात तर मेन गियर हे मुख्य चाकाला जोडलेले असतात.
इलेक्ट्रिक मोटर्सना गियरची आवश्यकता नसते कारण त्यांचा टॉर्क शक्तिशाली असतो किंवा कधी कधी इलेक्ट्रिक लोकोमोटरला एक सिंगल गियर दिलेला असतो. डिझेल वॅगन्सनाही गियर्स असतात.
काही डिझेल वॅगन्स मध्ये टॉर्क कन्व्हर्टर सह तीन ते चार गियर बॉक्स दिले असतात.
काही वॅगन्सना ट्रक सारखे मॅन्युअल क्लच आणि गियर बॉक्स दिलेले असतात. ट्रेन कंडक्टरजवळ क्लच पेडल व गियर लिव्हर असतात.
मालगाडीच्या इंजिनाला १:४:५ ह्या रेशीयोने गियर दिले असतात तर पॅसेंजर ट्रेनला इंजिनाला १:२:५ हा रेशीयो असतो.
परंतु रेल्वे इंजिनाला कार किंवा ट्रक सारखे ट्रान्समिशन गियर्स नसतात.
आताचे इंजिन हे डिझेल किंवा वीजेवर चालतात. डिझेल इंजिनामध्ये अल्टरनेटर दिलेले असतात
ज्यामुळे ट्रॅक्शन मोटर चालते.
अगदी बेसिक लोकोमोटिव्ह मध्ये सहा ट्रॅक्शन मोटर्स व एक अल्टरनेटर दिलेले असते.
लोको पायलट त्याच्या केबिन मध्ये असलेल्या लिव्हरने ट्रॅक्शन मोटर मधून पास होणारा करंट कमी जास्त करू शकतो. ह्याने रेल्वेचा वेग कमी जास्त होतो. करंट कमी जास्त करण्यासाठी अल्टरनेटरला फिल्ड कॉईल्स जोडलेल्या असतात.
छोट्या स्वयंचलीत वॅगन्स लहान मार्गांवर पॅसेंजर सुविधा देतात. ह्या वॅगन्सना लोकोमोटिव्ह म्हणजेच इंजिनची गरज नसते कारण ह्या वॅगन मध्येच डिझेल किंवा इलेक्ट्रिक इंजिन असते.
ह्या वॅगन्स मोठ्या ट्राम प्रमाणेच दिसतात व ह्यांना अश्याच आणखी तीन ते चार वॅगन्स जोडलेल्या असतात आणि त्याही रुळांवरच धावतात.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
पान खाल्ल्याने तोंड का रंगते?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/gsdg.jpg)
तुम्ही गुगलवर काय सर्च करता हे फेसबुकला कळतंच कसं?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/sdfsagf.jpg)
सरकार हवे तेवढे पैसे छापून, गरिबांना वाटून दारिद्र्य संपवत का नाही ?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/dsff.jpg)
ढग कशाचे बनलेले असतात ?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/safasf.jpg)
लहान बाळ पापण्यांची उघडझाप का करत नाही ? बाळ आपल्याकडे टक लावून का पाहते?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/dsd.jpg)
घोड्याच्या पायाला बोटे का नसतात?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/fsaf.jpg)
झोपेत बाळ का हसतं?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/dsgsdg.jpg)
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/dgdg.jpg)
काही लोक जेवताना ताटाभोवती पाण्याचे रिंगण का करतात?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/fsfdsf.jpg)
संगणकात रिफ्रेश चे बटन दाबल्यावर नेमके काय होते?
![](https://mathsciencedears.com/wp-content/uploads/2020/06/dsgs.jpg)
समोर अनेक रेल्वेरूळ दिसत असताना रेल्वेच्या मोटरमनला त्याच्या मार्गाचे आकलन कसे होते?
एखाद्या मोठ्या रेल्वेस्थानका कडे कूच करत असताना समोर दिसणारे बहुसंख्य रूळ पाहून रेल्वेचालक गोंधळून जाण्याची नक्कीच शक्यता असते.
परंतु तसे होत नाही, कारण मुळात कुठल्या रुळावरून चालायचे हे रेल्वेचालाकाच्या हातात नसते.
रेल्वेचालकांना रेल्वे रुळांचे आकलन करण्याची गरज नसते, रेल्वे अपोआप त्याच रुळांवरून धावते ज्या रुळांची जोडणी रेल्वेला दिलेली असते.
आणि कुठल्या रुळाची जोडणी द्यायची हे संपूर्णतः रेल्वेच्या स्थानक व ब्लॉक सेक्शन नियंत्रकांच्या हातात असते.
रेल्वेचे स्थानक नियंत्रक रेल्वेची एका रुळांवरून इतर रुळांवर होणारी वळणे नियंत्रित करतात.
मुख्यतः, ज्या स्थानकांवर दोनपेक्षा अधिक रुळांची उपलब्धता असते अशाच स्थानकांवर ह्या प्रकारचे नियंत्रण केले जाते. रेल्वेचालक केवळ रेल्वेचा वेग नियंत्रित करू शकतात.
रेल्वेचालकांना ते चालवत असलेल्या विभागांची खडानखडा माहिती असते. त्यामुळे कुठल्या रुळांवरून रेल्वे कशी नियंत्रित करायची ह्याचा त्यांना व्यवस्थित अनुभव असतो. त्याकरिता रेल्वेचालकांना विशेष प्रशिक्षण दिले जाते.
ज्या स्थानकांच्या बाहेर, अनेक रुळांचे जाळे पसरलेले असते, त्या स्थानकापासून काही अंतरावर एक विशेष सिग्नल बसवलेले असते. ह्या सिग्नलला "होम सिग्नल" म्हणतात.
ह्याला सिग्नलला दिव्यांसोबतच काही पंख जोडलेले असतात. पंख्यांच्या दिशेवरून आणि त्यामध्ये चालू होणाऱ्या दिव्यांवरून रेल्वेचालकाला ह्या गोष्टीचा इशारा केला जातो, कि तिथून पुढे ती रेल्वे कुठल्या रुळावर (अथवा फलाटावर) नेली जात आहे आणि त्यानुसार चालकाने किती वेगाने रेल्वे घेऊन जायची आहे.
काही आधुनिक सिग्नल यंत्रणेत फलाट क्रमांक देखील लिहून दाखवला जातो. ह्याद्वारे रेल्वेचालकाला केवळ रुळांची कल्पना दिली जाते, मात्र कुठल्या रुळावर जायचे ह्यावर चालकाचे नियंत्रण नसते.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
इस्त्राईलच्या मृत समुद्रात माणूस का बुडत नाही?
*समुद्रात किंवा नदीमध्ये अंघोळ करत असताना आपण पाण्यात बुडायची भीती मनाच्या एका कोपऱ्यात घर करून असते. पण मृत समुद्र हा असा एक समुद्र आहे ज्यामध्ये कोणी ठरवून देखील बुडू शकत नाही.
आश्चर्य वाटलं ना? पण हे खरंय !*
मृत समुद्र हा जगातील सर्वांत छोटा आणि कमी क्षेत्रफळावर पसरलेला समुद्र आहे. हा इझ्राएल-जॉर्डन या देशांच्या दरम्यानचा एक नैसर्गिक जलाशय आहे. ‘समुद्र’ या अपसंज्ञेने तो ओळखला जातो.*
त्याचा नैर्ऋत्य भाग इझ्राएलमध्ये व इतर भाग जॉर्डनमध्ये मोडतो. हा समुद्र ६५ किलोमीटर लांब आणि ८ किलोमीटर रुंद आहे. हा समुद्र १३७५ फूट खोल आहे. मृत समुद्राला पृथ्वीचा सर्वांत खालचा बिंदू मानले जाते. मृत समुद्राला मुख्यत्वे जॉर्डन नदी आणि इतर छोट्या नद्या येऊन मिळतात. हा जगातील सर्वाधिक क्षारता असलेला (साधारण इतर सागरजलापेक्षा ७ ते १० पटींनी अधिक क्षारता) समुद्र आहे.*
भूरचनादृष्ट्या हा समुद्र जॉर्डनच्या भल्या मोठ्या खचदरीचा भाग आहे.* शास्रज्ञांच्या मते तृतीयक कालखंडातील पृथ्वीच्या हालचालींमुळे या समुद्राची निर्मिती झाली असावी, हे याच्या पूर्व आणि पश्चिम बाजूंस असलेल्या डोंगररांगांच्या तीव्र कड्यांच्या अभ्यासावरून दिसून येते.
तसं पाहिलं तर प्रत्येक समुद्राचं पाणी खारटच असतं, पण मृत समुद्राचे पाणी इतर समुद्राच्या तुलनेत ३३% अधिक खारट आहे. हा कारणामुळेच या पाण्यात जलचारांचे अस्तित्व देखील आढळत नाही.यात मासे किंवा अन्य जलजीव
पण हे पाणी आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. या पाण्याने अंघोळ केली असता कित्ये ग नष्ट होतात. लवण, पोटॅश व ब्रोमीन एवढीच या समुद्रातून मिळणारी उत्पादने होत. सामान्य पाण्याच्या तुलनेत मृत समुद्राच्या पाण्यात २० पट जास्त ब्रोमीन, ५० पट जास्त मैग्निशियम, आणि १० पटीने अधिक लवण म्हणजेच आयोडीन असते.
यातील ब्रोमीन धमन्यांना शांत करते, मॅग्नेशियम त्वचेची ऍलर्जी दूर करते आणि आयोडीन कित्येक ग्रंथींची क्रियाशीलता वाढविण्याचे काम करते.
सडोम व गमॉर ही प्राचीन शहरे याच्या नैर्ऋत्य किनाऱ्यावर होती. विद्यमान सडोम येथे मीठ उत्पादन केले जाते. या समुद्रात मीठाचे प्रमाण खूप जास्त आहे. त्यामुळे मृतसागरातील पाण्याचे घनत्व अधिक आहे. त्यामुळे या समुद्रात कोणीही बुडत नाही.
ही गोष्ट इथे येणारे पर्यटक खूप एन्जॉय करतात. या ठिकाणी पाण्यात राहून तुम्ही अनेक गोष्टी करू शकता, जसे की, वर्तमानपत्र वाचणे, मासिके वाचणे, चहा- कॉफी किंवा ज्युसचा आस्वाद घेणे.
या वैशिष्ट्यांमुळे इथले पर्यटन विकसित झाले आहे. हा प्रसिद्ध पिकनिक स्पॉट बनला आहे. समुद्रकिनारी हॉटेल्स बांधली गेली आहेत.
या सागराचे पाणी खूप गुणकारी आहे. याच्या उपयुक्ततेच्या अनेक गोष्टी सांगितल्या जातात. असं म्हणतात की क्लिओपात्रा देखील या समुद्रातील पाण्याचा वापर आपले सौंदर्य वाढविण्यासाठी करत असे.
मात्र आता हळूहळू या सागराचे पाणी कमी होऊ लागले आहे. या समुद्राला मिळणाऱ्या जलाशयांनी आपला पाण्याचा रस्ता बदलला आहे. याशिवाय मिनरल इंडस्ट्री सुद्धा यातील पाण्याचा बऱ्याच प्रमाणात वापर करत आहे. शिवाय या पाण्याचा वापर करून कॉस्मेटिक इंडस्ट्रीज सौंदर्यप्रसाधने निर्माण करत आहेत.
हे असेच चालू राहिले तर या समुद्रातील पाणी वारंवार उपसले जाऊन एक दिवस या सागराचे अस्तित्वच संपेल.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
गोळ्यांच्या पाकिटावरील लाल रेघ काय दर्शविते?
अनेकदा लोक थोडे आजारी पडले, ताप, सर्दी- खोकला झाला तर डॉक्टरांकडे न जाता थेट मेडिकल स्टोरमध्ये जाऊन कशाचाही विचार न करता औषधे खरेदी करतात.
काही वेळा या औषधांनी आराम मिळतो सुद्धा, पण काही वेळा याचे गंभीर परिणामही भोगावे लागतात.
तुम्ही कधी लक्ष दिलं तर असं लक्षात येईल की, गोळ्यांच्या स्ट्रीपवर लाल रंगाची रेष असते. पण याचा अर्थ काय होतो हे माहीत आहे का? नाही ना? चला जाणून घेऊन या लाल रेषेचा अर्थ.
लाल रंगाच्या या रेषेबाबत डॉक्टरांना चांगलं माहीत असतं. पण सर्वसामान्य लोकांना याची काहीच माहिती नसते. अशात लोक डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतंही औषध
मेडिकलमधून घेतात आणि नंतर त्यांना समस्येचा सामना करावा लागतो. त्यामुळे औषधांची खरेदी करताना काही गोष्टींची काळजी घ्यावी लागते. गोळ्यांच्या स्ट्रीपवर असलेल्या लाल रंगाच्या रेषेचा अर्थ असा होतो की, डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय ना हे औषध विकलं जाऊ शकत ना डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय याचा वापर करता येतो. अॅंटी-बायोटिक औषधांचा चुकीच्या
पद्धतीने होणारा वापर रोखण्यासाठी गोळ्यांच्या स्ट्रीपवर ही लाल रंगाची रेष काढलेली असते.
लाल रंगाच्या रेषेशिवाय औषधांच्या स्ट्रीपवर आणखीही बऱ्याच गोष्टी लिहिलेल्या असतात. ज्यांबाबत तुम्हाला माहीत असणं गरजेचं आहे.
काही गोळ्यांच्या पाकिटांवर Rx असं लिहिलेलं असतं, ज्याचा अर्थ असा होतो की, हे औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घ्यावं.
तर औषधांच्या ज्या पाकिटांवर NRx लिहिलेलं असतं. त्याचा अर्थ असा होतो की, हे औषध घेण्याचा सल्ला फक्त तेच डॉक्टर देऊ शकतात ज्यांना नशेच्या औषधांचं
लायसन्स असतं.
काही औषधांच्या पाकिटांवर XRx लिहिलेलं असतं आणि याचा अर्थ होतो की, हे औषध केवळ डॉक्टरांकडूनच घेतलं जाऊ शकतं. हे औषध डॉक्टर थेट रूग्णांना देऊ शकतात. रूग्ण हे औषध कोणत्याही मेडिकल स्टोरमध्ये खरेदी करू शकत नाहीत. भलेही डॉक्टरांनी चिठ्ठी लिहून दिली असेल.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
आपले बोटे मोडतात म्हणजे नेमकं काय होते?
जवळपास सगळ्याच डायअर्थ्रोडील (Diarthrodial) जोड असलेल्या हाडांमध्ये “ट्यांक” असा आवाज येतो. हे जोड प्रामुख्याने हाताचे जोड असतात, पायाचे जोड असतात. परंतु काही डायअर्थ्रोडील जोड नसून सुद्धा त्यांच्यातून “ट्यांक” असा आवाज येतोच जसे की मान, पाठीचा कना, गुडघे, कंबरेचा भाग इत्यादी.
आपले हाडांचे जोड हे एका विशीष्ट द्रव्याने भरलेलं असते ज्याला Synovial Fluid, सिनोविअल द्रव्य म्हणतात. ह्या द्रव्याचे काम हाडांच्या जोडला पोषक तत्वे पुरवणे, घर्षण होऊ न देणे, एक लवचिकता बनवून ठेवणे हे असते.
आता द्रव्य म्हटलं म्हणजे त्यात बऱ्याच अंशी पाणी असते आणि पाण्यात असतात बरेच वायु. सिनोविअल द्रव्यात कार्बन डायऑक्साईडचे प्रमाण जास्त असते.
जेव्हा आपण ह्या जोडला ओढतो, विरुद्ध दिशेने खेचतो तेव्हा हे सिनोविअल द्रव्य प्रसरण पावते. खूप काळापासून सिनोविअल द्रव्य जसेच्या तसे राहिलेले असल्यामुळे जोड असलेल्या जागेत हवेचा दाब जास्त असतो त्यामुळे ते द्रव्य हाडांना घट्ट चिकटलेले असते. परंतु जेव्हा हाड वेगळी होतात, त्यांच्यातले अंतर वाढते तेव्हा ह्या द्रव्यात हवेचा दाब कमी
होऊन बऱ्याच ठिकाणी पोकळी (Vaccum) तयार होते. पोकळी का तयार होते कारण की हाड लांब सरकतात पण द्रव्य तेवढच राहते म्हणून. ह्या पोकळी मी खाली दाखवल्या आहेत.
जेव्हा ह्या पोकळी तयार होतात तेव्हा सिनोविअल द्रव्यात विरघळलेले वायू जसे की कार्बन डायऑक्साईड, ऑक्सिजनचे बुडबुडे तयार होतात. अनेक बुडबुडे एकमेकांना मिळून मोठे बुडबुडे तयार होतात. जेव्हा ही लहान बुडबुडे एकमेकांना मिळतात तेव्हा “ट्यांक” असा आवाज तिथे होतो. काही मोठी बुडबुडे लगेच फुटतात तर काही बुडबुडे तशीच त्या द्रव्यात
राहतात.
आपण जेव्हा जास्त दबाव असलेल्या सोड्याचा बाटलीला उघडतो तेव्हा त्याच्यात कसे बुडबुडे तयार होतात आणि टपटप आवाज येतो अगदी तसेच हे सुद्धा होते. परत हाडे आपापल्या जागेवर आली असता काही बुडबुडे तशीच राहतात आणि हळूहळू हवेचा दाब त्यात स्थिर होत जातो. त्यामुळे हे वायूचे बुडबुडे परत त्या सिनोविअल द्रव्यात विरघळतात आणि सगळे पूर्वीसारखे होते. वायूचा दाब स्थिर व्हायला आणि ह्या पोकळ्या भरून काढायला कमीतकमी २० मिनिटे लागतात आणि म्हणून आपण दुसऱ्यांदा लगेच बोट
मोडली की आवाज येत नाही कारण द्रव्यात विरघळलेले वायूचे प्रमाण कमीच असते.
हे असे करणे चांगले असते का?
नीट पाहिले असता ह्यामुळे काही नुकसान वैगरे होत नाही किंवा हाडांना इजा वैगरे होत नाही. काहीजण म्हणतात बोट मोडणे चांगले असते काही म्हणतात चांगले नसते परंतु दोघांसाठी काही ठोस पुरावे सापडलेले नाहीत.
काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?
चीन ने स्वतःचा सुर्य बनवलाय हे खरं आहे का?
चिनी लोक कधी काय करतील, काही सांगता येत नाही…उगाच का त्यांना ” अजब लोकांचा देश” म्हणतात…!!
चिनी लोक हा सूर्य कसा तयार करत आहेत ते थोडक्यात पाहू!!
चीनचा हा सूर्य, नैसर्गिक सूर्यापेक्षा दहा पटीने जास्त ऊर्जा देणारा आहे.
सूर्याचे तापमान हे 1.5 करोड डिग्री सेल्सिअस आहे, तर चीनच्या कृत्रिम सूर्याचे तापमान 10 करोड डिग्री सेल्सिअस असणार आहे.
या योजनेचे “एक्सपेरिमेंनटल ऍडव्हान्सड सुपरकंडक्टटिंग टोकामक (EAST)” असे नामकरण करण्यात आले आहे.
या मशिनद्वारे याची चाचणी सुरू आहे. मशीन चालू करण्यासाठी दिवसाला 15 लाख रुपये खर्च येतो.
आता याचे फायदे काय आहेत ते पाहू…
सूर्यापासून मिळणाऱ्या प्रकाशामध्ये काही हानिकारक किरणेही असतात, जसे की अतिनील किरणे…
पण कृत्रिम सूर्यापासून मिळणारा प्रकाश हा पूर्णपणे स्वच्छ असेल, शिवाय खराब वातावरणातही हा सूर्य प्रकाश देऊ शकतो असा दावा चीनी संशोधकांनी केला आहे. हा सूर्य 2020 नंतर कार्यान्वित होईल.
याबरोबरच चीनने काही वर्षांपूर्वी कृत्रिम चंद्र बनवणार असल्याचेही सांगितले होते. त्यासाठीही चीनी संशोधक प्रयत्नशील आहेत. हा चंद्र रात्रीच्यावेळी रस्त्यांवर 80 किलोमीटर पर्यंत प्रकाश देऊ शकतो.
चिनी लोकांच्या या भन्नाट संशोधनाने जगाला काही धोका निर्माण होऊ नये म्हणजे झालं!!!
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
झोपल्यावर ऐकायला का येत नाही?
झोपेत जर स्वप्नात तुम्ही खूप मोठ्या मेजवानी वर ताव मारताना पाहिले तर खरच तुमचं पोट भरत का जाग आल्यावर भूक लागलेली असू शकते.
ही जी cognition अर्थात आकलनाची यंत्रणा आहे ती आपण झोपेत असताना बंद करून ठेवली जाते म्हूणून तुम्ही झोपेत काही ऐकू शकत नाही.
कानात जे ध्वनी कंपन जाते त्याला मेंदू एका समजण्या सारख्या सिग्नल मध्ये परिवर्तित करते. आपल्या डोक्यातील ती nerve जी आपल्याला ऐकण्यास मदत करत असते. तो सिग्नल पुढे मेंदूला कळवला जातो आणि मग तो ठरवतो की मला हे आकलन झाले!
प्रश्नाचे उत्तर असे आहे की ही जी आकलनाची प्रक्रिया आहे ती झोप लागल्यावर बंद पडते आणि म्हणून ऐकायला येत नाही!!
फक्त सकाळी अलार्म कसा ऐकू येतो याचे उत्तर आहे की आधी त्याच्या आवाजांनी जाग येते आणि मग तो ऐकू येतो. पण जाग आली नाहीतर ऐकू येत नाही.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
जगात असा कोणता देश आहे जिथे रात्र होत नाही आणि का?
जगात असा कुठलाच देश नाही, जिथे कधीच रात्र होत नाही! परंतु, यास काही ठिकाणे काहीअंशी अपवाद आहेत. जिथे सलग दोन-तीन महिने रात्र होत नाही!
*कॅनडा :* या देशात उन्हाळ्यात तब्बल 50 दिवस सलग दिवस असतो!
*नॉर्वे:*
या देशात मे ते जुलै असे तीन महिने सर्वत्र उजेडच असतो!
*आईसलँड:*
या युरोपातील बेटसदृश देशात तब्बल तीन महिने रात्र होत नाही!
*फिनलँड :*
इथे उन्हाळ्यात तब्बल 78 दिवस सलग सूर्यप्रकाश असतो!
*अलास्का :*
या ठिकाणी मे ते जुलै असे तीन महिने रात्र होत नाही!
ही प्रमुख ठिकाणे झालीत. शिवाय अन्य काही ठिकाणे या यादीत मोडतात.
सूर्य जेव्हा ध्रुव अवस्थेत क्षिताजाच्या खाली राहतो, तेव्हा अशी स्थिती निर्माण होते. अशा घटनेला पोलर नाईट म्हणून ओळखले जाते.
आणि यासाठी पृथ्वीचे स्वत:भोवती फिरणे कारणीभूत ठरते. कारण, पृथ्वी आपल्या अक्षावर (आसावर) 23.5 अंश झुकलेली आहेत.
पृथ्वी पश्चिमेकडून पूर्वेकडे सूर्याभोवती फिरत असते. मात्र, ती स्वत:भोवती फिरत असताना संबंधित भाग अधिक काळ सूर्यासमोर असतो. परिणामी त्या ठिकाणी रात्र होत नाही!
परंतु, ही स्थिती काही काळच असते. अन्य वेळी तिथे सर्वसामान्य स्थिती असते.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
शिंक आल्यावर आपण डोळे का बंद करतो?
आपण श्वास घेतो तो ऑक्सिजन असतो अस आपल्याला वाटत. परंतु आपण श्वास घेतो ती हवा असते आणि हवेत ऑक्सिजनचे प्रमाण फक्त २०.९% एवढेच असते.
आता जी हवा आत घेतली जातेय ती नक्कीच आपल्या श्वासनलिकेतून पुढे जाते. ह्या हवेमध्ये धुळीचे कण असतात, प्राण्यांचे केस असतात, परागकण असतात.
नाकाच्या वरच्या भागात आणि दोन्ही भुवयांच्या थोडं खाली नसल म्युकोसा (Nasal Mucosa) असतो जो हवेत काहीतरी नको असलेलं आलं आहे त्याची खात्री करतो आणि आपल्या मेंदूच्या Medulla भागाला संदेश देतो की शिंक जोरात.
सर्दीच्या वेळेस आपले नसल म्युकोसा सामान्यतेपेक्षा २०% अधिक संवेदनशील झालेले असते म्हणून सर्दी असतांना थोडं काही झालं की शिंका येतात.
शिंकताना पूर्ण शरीर आकुंचन पावत, मोठा श्वास घेतला जातो आणि जोरात “आ!!!!क्चु” म्हणून आत घेतलेली हवा तोंडावाटे आणि नाकावाटे बाहेर फेकली जाते आणि परत नसल म्युकोसा पडताळून पाहतो की जे होत ते गेल की नाही.
एका शिंकेमध्ये जवळपास ५००० नको असलेले कण नाकावाटे आणि तोंडावाटे बाहेर फेकले जातात.
शिंकण्याची गती अतिशय जास्त असते. नाकातून, तोंडातून हवा तब्बल १६० किलोमीटर प्रती तास इतक्या वेगाने बाहेर फेकली जाते.नाकातली हवा जवळपास १५० सेंटीमीटर लांब फेकली जाते.
*पण मग डोळे का बंद होतात?*
ह्यामागचे खरे कारण अजूनही समजू शकले नाहीय. शिंकणे ही क्रिया आकस्मिक (Involuntary) म्हणजेच जिच्यावर आपला फारसा कंट्रोल नसतो अशी आहे.
शिंकताना छाती फुलते, डोळे बंद होतात आणि जेव्हा शिंक निघते तेव्हा डोकं पुढे ढकलले जाते. डोक आपल्या नाकाला एक धक्का (Jerk) मिळावा जेणेकरून हवेची गती वाढावी म्हणून जोरात पुढे जाते.
एक कारण असेही की जे नको असलेले कण बाहेर आले आहेत ते डोळ्यांमध्ये जाऊ नये. शिवाय डोक जेव्हा पुढे जात तेव्हा डोळ्यांवर अतिरिक्त ताण पडू नये म्हणून डोळे बंद होतात कारण डोळे नाजूक असतात.
*परंतु डोळे उघडे असतांना शिंकणे शक्य आहे, त्यामुळे ते बाहेर येतात असं नव्हे.*
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
पक्षी V आकारात का उडतात?
इंजिनीअरिंगमध्ये बायोमिमेटिक्स नावाचा शब्द अनेकदा वाचायला मिळतो. हा शब्द बायो आणि मिमिक्री अशा दोन शब्दांपासून बनला आहे. बायोमिमेटिक्स म्हणजे असे तंत्रज्ञान जे जिवंत वस्तुंची नक्कल करुन बनवण्यात आलेले असते. विमान हे बायोमिमेटिक्सचे सर्वात उत्तम उदाहरण आहे.
माणसाला उडता येत नाही, कारण माणसाच्या शरीराची रचनाच अशी असते की त्याला उडता येणार नाही. पण उडणारे पक्षी बघून माणसाने पक्षांच्या शरीरासारखेच विमान बनवले आणि त्यात बसून माणूस उडू लागला.
विमानांच्या कसरतीवेळी आपण बघितले असेल ती विमाने आकाशात V आकाराची रांग करुन उडत असतात, ही युक्ती सुद्धा पक्षांच्या थव्याकडूनच घेतली आहे. पण पक्षांचे थवे V आकारातच का उडतात.
सगळेच पक्षी V आकाराच्या थव्यात उडत नाहीत. काही स्थलांतर करणारे पक्षीच असे करतात. लांबीचे अंतर पार करणारे फिरस्ते पक्षीच V आकाराच्या थव्यांमध्ये उडतात. परंतु हे पक्षी असे का करतात ? का पक्षांचाही उडण्याचा स्वतःचा असा काही स्वॅग असतो ? तर नाही !
आपण जहाज चालताना पाहिले असेल. जहाज जेव्हा पुढे जात असते तेव्हा त्याच्या अगदी पाठीमागचे पाणी खाली दाबले जाते आणि बाजूचे पाणी वर उसळते. पक्षी जेव्हा हवेत उडत असतात तेव्हा अगदी असाच सीन असतो.
पक्षी हवेत उडताना ते जसजसे पुढे जातात, तसतशी त्यांच्या पाठमागची हवा खाली दाबली जाते आणि बाजूची हवा वर जाते. ही बाजूची वर आलेली हवा दुसऱ्या पक्षांसाठी एकप्रकारे इंधनाचेच काम करते.
पक्षांना हवेत राहण्यासाठी ऊर्जा लागते. बाजूने वर येणारी हवा पक्षांना वर हवेत ठेवण्यासाठी मदत करते. त्यामुळे पक्षांची ऊर्जा वाचते.
त्यामुळे एखादा पक्षी पुढे उडत असेल तर आपले इंधन म्हणजेच ऊर्जा वाचवण्यासाठी दुसरे पक्षी त्यांच्या बाजूने उडतात आणि थव्याला V आकार प्राप्त होतो. *ठराविक वेळेनंतर म्होरक्या बदलतात*
पक्षांच्या V आकारात हवेत उडण्याची संज्ञा वैज्ञानिक भाषेत बर्बल म्हणून ओळखली जाते. V आकारात उडणाऱ्या पक्षांच्या थव्यात पुढच्या टोकाला जो पक्षी असतो त्याला इतर पक्षांच्या तुलनेत जास्त मेहनत करावी लागते.
म्होरक्याला बर्बलचा नाही. म्हणूनच पक्षी एकमेकांच्या समजूतदारीने ठराविक वेळेनंतर आपला म्होरक्या बदलून एका कुणावर जास्त भर पडून देत नाहीत आणि सर्वांना सामान संधी दिली जाते.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
आपल्याला स्वतःच्या हाताने गुदगुल्या का होत नाहीत?
यासाठी संशोधकांनी उंदीरांवर प्रयोग केले आणि त्यांना असे दिसून आले की उंदीर एकमेकांना गुदगुल्या करतात आणि मानवाप्रमाणेच प्रतिक्रिया देतात.
संशोधकांना असे आढळले आहे की जेव्हा कोणीतरी उंदीर स्वत: ला गुदगुल्या करतो तेव्हा उंदरांचा मेंदू वेगळा प्रतिसाद देतो.
जेव्हा उंदीर स्वतःला गुदगुल्या करतात तेव्हा त्यांच्या मेंदूचा जो भाग हसण्यासाठी कार्य करतो तो सक्रिय नाही.
जेव्हा संशोधकांनी उंदरांना गुदगुल्या केल्या तेव्हा त्यांच्या मेंदूत स्पर्श झाल्याचे सिग्नल आले. त्याला सोमाटेन्सरी सिस्टम म्हणतात. या कारणास्तव, उंदीरांनी प्रतिक्रिया दिली आणि गुदगुल्या केल्यावर आवाज दिला.
*यामागील कारण काय आहे?*
जेव्हा शरीराला स्वतःला स्पर्श केला की प्रतिक्रिया येत नाही. तेव्हा स्वतःला गुदगुल्या केल्यावरही तेच असतं.
स्पर्श केल्यावर उंदीर आणि मानवांची प्रतिक्रिया एकसारखीच असते. जेव्हा आपण स्वतः गुदगुल्या करतो तेव्हा आपले मेंदू आधीच यासाठी तयार आहे, म्हणून इतरांनी गुदगुल्या केल्यासारखे प्रतिक्रिया देत नाही.
जर आपण स्वतःला स्पर्श केला किंवा गुदगुल्या केल्या तर आपल्या मेंदूला हे माहित आहे की स्पर्श करणे हानिकारक आणि महत्वाचे नाही. त्यामुळे त्यावर प्रतिक्रिया तो देत नाही.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
थंडीमुळे ओठ का फाटतात?
ओठा मध्ये तेल उत्पादन करणाऱ्या ग्रंथी (oil production glands) नसतात.
हिवाळ्यामध्ये हवेत आर्द्रता कमी असल्याने ओठ सुकतात व सतत कोरडे होतात.
हा कोरडेपणा घालवण्यासाठी मग सतत ओठांवरून जीभ फिरवली जाते.
पण त्यामुळे ओठांमधील ओलावा अधिकच कमी होतो. आणि ओठ फाटतात.
यावर घरगुती व नैसर्गिक उपाय म्हणून तूप लावणं फायदेशीर ठरतं.
त्यामुळे ओठ सुकण्याची प्रक्रिया मंदावते व ओठांमधील ओलावा टिकून राहतो.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
पृथ्वीवरून सरळ चंद्रावर शिडी बांधून जाता येईल का?
*शाळेतील मुलाचा प्रश्न आहे*
*एका शब्दात उत्तर: नाही..!*
*आपल्या मुलासाठी स्पष्टीकरण:*
एव्हढी लांब शिडी तयार करणे आपल्याला सध्या तरी शक्य नाही.
*आपल्यासाठी स्पष्टीकरण:*
असा पदार्थ/धातू अजून आपल्याला ज्ञात नाहीये जो ४ लाख किमी.लांब असून, मधे कोणताही आधार न घेता स्वतःचे वजन सांभाळू शकेल.
समजा कोणी ४,०५,००० किमी. उंच अशी शिडी तयार केलीच आणि ती शिडी स्वतःचे वजन सांभाळू शकेल अश्या पदार्थाची/धातूची बनली तरी हे शक्य नाहीये.
चंद्राचे पृथ्वीभोवती फिरण्याचे अंतर ३,६०,००० किमी. ते ४,०५,००० किमी. पर्यंत बदलत असते. म्हणजे साधारण ४५,००० किमी. चा फरक या शिडीला कमी जास्त करता आला पाहिजे. त्यासाठी लागणारे तंत्रज्ञान अजूनतरी (माझ्या माहितीत) विकसित झालेले नाही. पण…
चंद्रापर्यंत नाही तर भूस्थिर कक्षेच्या पलीकडे एक उदवाहकलिफ्ट तयार करता येऊ शकेल.
साधारण ३६००० किमी. वर भूस्थिर कक्षा आहे. तिथे पर्यंत एक दोरी सोडायची जिची एक बाजू पृथ्वीवर बांधली असेल आणि दुसऱ्या बाजूला त्या दोरीच्या वजनाला भारनियमन (counter balance) करणारे वजन बांधले तर हे शक्य आहे.
या दोरीवरून Rope -Way प्रमाणे आपण ये-जा करू शकू. अवकाश उद्वाहक (Space Elevator) खालील चित्रांद्वारे स्पष्ट होईल.
भूस्थिर कक्षा म्हणजे उपग्रह किंवा या उत्तराच्या अनुषंगाने उद्वाहकाचा भारनियमक अश्या अंतरावर असेल तिथून तो पृथ्वीच्या परिवलन गतीएवढा वेग धारण करू शकेल. म्हणजेच तो आपल्याला पृथ्वीसापेक्ष पाहताना एकाच जागी आहे असे दिसेल.
इतर आपण सोडलेले कृत्रिम उपग्रह आपली गती बदलताना दिसतात आणि ते पृथ्वीभोवती २४ तासात एक पेक्षा
जास्ती फेऱ्या मारतात. भूस्थिर उपग्रह २४ तासात एकच फेरी पूर्ण करतो त्यामुळे तो आपल्याला अवकाशात स्थिर भासतो.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
मधमाशा मध का बनवतात?
मधमाश्यांच्या पोळ्याची लोकसंख्या हि एका छोट्या खेडेगावाएवढी असते. एका पोळ्यात ६० ते ७० हजार मधमाश्या असतात.
यातल्या कामगार मधमाश्यांचे काम असते ते म्हणजे त्यांच्या पोळ्यापासून ३-४ किमी. च्या परिसरात असणाऱ्या फुलातून मकरंद काढून आणणे.
मधमाशी जेव्हा एका फुलातून मकरंद काढून आणते, तो मध नसतो. मकरंद म्हणजे फुलांनी मधमाशा, भुंगे आणि फुलपाखरे याना दिलेली लाच असते. मकरंद घेताना या सर्व ‘लाचखाऊ’ लोकांच्या पायाला, शरीराला, फुलांचे पुंकेसर अथवा स्त्रीकेसर चिकटतात आणि त्यातूनच फुलांच्या परागीभवनाला मदत मिळते.
जेव्हा हा मकरंद मधमाशीच्या तोंडात असतो, तेव्हा तिच्या तोंडातून एक विशिष्ट प्रकारचे वितंचक (Enzyme) स्रवते, जे या मकरंदासोबत मिसळते. या वितंचकाचे काम असते मकरंदाला जास्तीतजास्त शुद्ध करणे. म्हणजे जेव्हा मध पूर्ण तयार होतो तेव्हा त्यात अगदी थोडे पाणी आणि खूप जास्त साखर उरते. शुद्ध मधाचे गुणोत्तर हे १७% पाणी व ८३% साखर असते. (येथे साखर
म्हणजे आपण घरात वापरतो ती साखर ना घेता, glucose, fructose आणि maltose असा घ्यावा. या सर्वाना एकत्र मिळून मी येथे साखर हा शब्द वापरला आहे.)
मधमाशी जेव्हा मकरंद आणते तेव्हा ती मधमाशी पोळ्यात येऊन दुसऱ्या मधमाशीला तो देते, ती मधमाशी अजून एक तिसऱ्याच मधमाशीला तो देते..असे हे चक्र साधारण ८-१० मधमाश्या झाल्यावर थांबते. प्रत्येक मधमाशी या मकरंदामध्ये आपल्या तोंडातील वितंचक मिसळत असते. त्यामुळे मध लवकर तयार होतो.
जेव्हा हा मध साठवला जातो तेव्हा पोळ्यात असणाऱ्या मधमाश्या सारखे आपले छोटे पंख हलवून या मधला वारा घालत असतात, जेणेकरून त्यातील पाणी उडून जावे आणि साखरेचे प्रमाण जास्त असावे!
परंतु, सगळ्याच मकरंदाचा मधच होतो असे नाहीये. यातून थोडा भाग हा पोळ्यासाठी लागणारे मेण तयार करण्यासाठी वापरला जातो. मेणसुद्धा मधमाश्यांच्या शरीरात असणाऱ्या एका छोट्या घटकातून स्त्रवत असतो, जो या मकरंदाच्या संपर्कात आला कि मऊ होतो.
आता हे सर्व उपद्व्याप करण्याचे कारण म्हणजे हिवाळ्यात आणि ऐन उन्हाळ्यात फुलांची संख्या खूपच कमी असते. त्यामुळे साधारण ६-७ महिने या मधमाश्या अहोरात्र कष्ट करतात आणि नंतर ५-६ महिने मध खात आरामात दिवस काढतात.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
एक मच्छर किती रक्त पिऊ शकतो?
एक मच्छर 0.000005 litre रक्त पिऊ शकतो.
माणसाचे शरीरातील रक्त साधारण चार पाच लिटर असते.
ते संपवण्या साठी कमीत कमी दहा लाख मच्छर चावले पाहिजेत.
मादी जास्त जोरात चावते. कारण तिला अंडी देण्यासाठी जास्त प्रोटीन ची गरज असते.
फोड आला की समजून जा मादी जेवण करून गेलेली आहे.
नर जरा कमी चावतो. ते त्यांच्या वजनाच्या दुपट किव्हा तिप्पट रक्त पितात.
चार पाच तासाने त्यांना पून्हा भूक लागते.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
३०० किलो वजनाचे दगड आपोआप सरकू शकतात का?
जिथे अगदी ३०० किलो वजनाचे दगड पण सुकलेल्या जमिनीवर आपणहून सरकतात आणि मागे लांबलचक माग सोडतात (कधी कधी तर चक्क अर्ध्या किलोमीटरहुन जास्त अंतराचा!).
अगदी अलीकडील काळापर्यंत जगभरातील शास्त्रज्ञाना ह्या जागेचे कोडे उलगडत नव्हते. काही वर्षांच्या अथक प्रयत्नानंतर आणि थोड्याश्या नशिबाच्या साथीमुळे सरतेशेवटी शास्त्रज्ञ त्यात यशस्वी झाले.
अमेरिकेतील डेथ व्हॅलीमधील हवामान खूप शुष्क असते. ह्या भागामध्ये खूपच कमी पाऊस पडतो त्यामुळे येथील जमीन पण कोरडी असते. तसेच इथे प्रतिकूल हवामानामुळे सजीवांची संख्या पण खूप कमी आहे.
अश्या ह्या वाळवंटी भागामध्ये एक सुकलेले तळे आहे जे जेमतेम ४ किमी लांब आणि २ किमी रुंद भागामध्ये पसरलेले आहे. जगातील इतर तळी ही सामान्यतः उंचसखल असतात पण हे तळे पूर्णतः वेगळे म्हणजे सपाट / समतल आहे. तसेच पावसाचा अभाव असल्यामुळे हे तळे वर्षाचे बहुतेक दिवस सुकलेले असते.
ह्या जागेवर एक नैसर्गिक आश्चर्य अनुभवायला मिळते. अगदी लहान आकाराच्या दगडांपासून ते २००-३०० किलो वजनाचे दगड इथे सुकलेल्या वाळूमध्ये आपोआप सरकतात आणि मागे एक सरळ किंवा नागमोडी माग सोडतात.
सुरुवातीला लोकांचे असे मत झाले की एखादा माणूस किंवा प्राणी दगडांना वाळूमध्ये ढकलत असावा. पण दगडांचा माग सोडून इथे माणसाचे किंवा कोणत्याही प्राण्याच्या पायाचे ठसे कधीच आढळून आले नाहीत. त्यामुळे ही शक्यता नाकारण्यात आली आणि शास्त्रीय संशोधन सूरू करण्यात आले.
रेसट्रॅक प्लेया भागातील अनेक दगडांवर जीपीएस ट्रॅकिंग डिव्हाईस (स्थाननिश्चिती करण्याची उपकरणे) लावण्यात आली. तसेच सभोवतालच्या भागामध्ये काही स्वयंचलित कॅमेरा बसवण्यात आले.
एवढा सगळा खटाटोप करून कित्येक दिवस शास्त्रज्ञांच्या हाती विशेष असे काहीच लागत नव्हते. ह्या जागेचे कोडे उलगडण्याची कोणतीही शक्यता दिसत नसताना अचानक त्यांचे नशीब पालटले.
एकाएकी पाऊस सुरू झाला. त्यामुळे गेले कित्येक दिवस पाण्याअभावी कोरडे पडलेल्या ह्या भागामध्ये पाणी जमा झाले. रात्रीच्या वेळी येथील तापमान गोठणबिंदूच्या जवळपास पोचते. त्यामुळे तळ्यातील पाण्यावर बर्फाचा थर जमा होऊ लागला. हा बर्फाचा थर जास्त जाड किंवा जास्त बारीक नव्हता.
गेले कित्येक दिवस ज्या गोष्टीची आतुरतेने वाट पाहत होते ती घडायला सुरुवात झाली. डिसेंबर २०१३ ते जानेवारी २०१४ ह्या काळामध्ये अनेक दिवशी दगड सरकत असतानाचे व्हिडिओ कॅमेरामध्ये कैद करण्यात आले तसेच दगडांवर बसविलेल्या जीपीएस उपकरणांच्या साहाय्याने ते किती अंतर पार करून गेले ते पण नोंदविण्यात आले.
पुढे फेब्रुवारी २०१४ मध्ये तळे पूर्णपणे सुकले तेव्हा अपेक्षेप्रमाणे दगडांचे माग दिसू लागले. त्यावरून शास्त्रज्ञांनी असा निष्कर्ष काढला की,
जेव्हा जेव्हा रेसट्रॅक प्लेया भागामध्ये पाऊस पडतो आणि तळ्यामध्ये पाणी जमा होते तेव्हा एक विशिष्ट परिस्थिती निर्माण झाली की दगड सरकू लागतात. पाण्यामध्ये अर्धवट बुडालेल्या दगडांवर बर्फाचे आवरण जमा होते आणि जेव्हा
मोठ्याने वारा वाहू लागतो तेव्हा पाण्याच्या पृष्ठभागावर जमा झालेले बर्फाचे थर सरकु लागतात.
त्याच्या बरोबर हे मोठमोठाले दगड पण सरकु लागतात. नंतर जेव्हा तळे आटते तेव्हा दगडांचे माग दिसू लागतात. इथे बर्फ महत्वाची भूमिका निभावतो.
अशा प्रकारे शास्त्रज्ञांनी एका नैसर्गिक आश्चर्याचा उलगडा केला.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
जेवणानंतर ढेकर का येतो?
आपण जेव्हा जेवत असतो, तेव्हा अन्नासोबत थोडी हवा देखील आपल्या पोटामध्ये जात असते.
आपल्या शरीरातील अन्ननलिका आणि पोटाच्या मध्ये एक लहानशी झडप असते. ही झडप आपण अन्न ग्रहण करीत असताना उघडते. अन्न पोटामध्ये गेल्यानंतर ही झडप आपोआप बंद होते.
अन्नासोबत थोडी हवा देखील त्या झडपेमध्ये शिरते. यालाच एरोफेजिया असे म्हणतात. जेव्हा आपण खूप घाई-घाईत जेवतो, तेव्हा अन्न व्यवस्थित न चावता घाईघाईने गिळतो. अश्या वेळी पोटामध्ये अन्नासोबत जास्त हवा शिरते.
जेव्हा पोटामध्ये प्रमाणापेक्षा अधिक हवा शिरते, तेव्हा ती हवा शरीराबाहेर टाकली जावी असा निर्देश मेंदूद्वारे पचनसंस्थेला दिला जातो.
तेव्हा पोटाच्या मासपेशी ताठरतात, आणि पोटावरील झडप काही काळाकरिता उघडते. त्या झडपेमधून पोटामधील साठलेली हवा घश्याच्या मार्गे, तोंडावाटे बाहेर टाकली जाते. यालाच आपण ढेकर म्हणतो.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
आपल्याला चविष्ट पदार्थच जास्त का आवडतात?
सर्वसाधारणपणे चॉकलेट, आईस्क्रीम, चिप्स, फ्रेंच फ्राईज, चायनीज नूडल्स, बेकरी उत्पादने केक, कुकीज, भेळ, पिझ्झा, बर्गर, फ्राइड चिकन, कोक व इतर सॉफ्ट ड्रिंक यांना आपण चविष्ट मानतो.
थोडं शास्त्रीय विवेचन केल्यास आपल्या लक्षात येईल, की हे सर्व पदार्थ प्रामुख्याने जास्त साखर वा मीठ असणारे आहेत. उदा. साधे शेंगदाणे जर खारे केले अथवा गूळ, साखरे बरोबर खाल्ले (चिक्की) तर आपण जास्त चवीने खातो! यामागे मानवी उत्क्रांती आहे. आज जसे रेडिमेड अन्न आपणास एका आदेशानुसार मिळते तसे ते पूर्वी मिळत नसे. साखर व मीठ हे कधी काळी मानवास अतिदुर्मिळ व अत्यावश्यक होते.
त्यामुळेच आपले शरीर त्यांचा एकही रेणू वाया घालवत नाही. अति झाल्याने सध्या यांचे दुष्परिणाम होतात हा भाग निराळा.
तर आपला मेंदू या दोन घटकांसाठी विशेष प्रोग्रॅम आहे. यामुळेच मेंदू व पर्यायाने शरीर एक किक अनुभवतात. मानवी मेंदूसाठी इंधन म्हणून साखर हा एकमेव पर्याय आहे. इतर प्राण्यांच्या तुलनेत मानवी मेंदू इतका जलद विकसित होण्यामागे साखर हे एक कारण आहे.
एक प्रकारची सवय अथवा व्यसन म्हणा! यात आता मोनोसोडीयम ग्लुटामेट सारख्या पदार्थांची भर पडली आहे. जे
मेंदूला फील गुड देतात, बक्षीसच समजा! सोप्या भाषेत केमिकल लोच्या!
चविष्ट पदार्थ बनविताना सर्व इंद्रियांना चेतना मिळावी असेच ते बनवितात व साहजिकच सर्वाना ते जास्त आवडतात.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
अति आंबट खाल्ल्यावर एक डोळा बारीक का होतो?
शरीराच्या नैसर्गिक प्रतिक्रियेचा हा एक नमुना आहे. जसे काटा पायात रुतला तर आपण स्स ss करतो; अचानक खाली पडताना हात पुढे घेतो, तिखट खाल्ल्यावर हा हा sss
करतो, तसेच अति-आंबट खाल्ल्यावर नाकाजवळचे स्नायू अचानक आकुंचन पावतात आणि डोळे झाकले जातात.
ज्या दिशेच्या दाढेखाली तुम्ही हिरवी चिंच ठेवली आहे त्याबाजूचा डोळा अनैच्छिकपणे बंद होतो.
या सर्व शरीराच्या सुरक्षा यंत्रणा आहेत. चवीसाठी असलेले जिभेवरचे लव अर्थातच मेंदूला संदेश देतात आणि तीव्रताही कळवतात जेणेकरून उपाय योजला जावा.
कदाचित आम्लतेला सौम्य करणारे स्त्राव अशा स्नायूंच्या आखडण्यामुळे मोठ्या प्रमाणात तोंडात येतात आणि आंबटपणा कमी होतो.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*
थंडीच्या दिवसात जेवण झालं की थंडी का वाजते?
जेवण केल्यानंतर अन्न जठरात जाते. पचनासाठी जठराकडे उर्जा जास्त वाहू लागते.
अशावेळी शरीराला खर्च होणारी उर्जा परत बाहेरून मिळवणे नैसर्गिक वाटते.
त्यामुळे थंडीचा संदेश त्वचेकडून पाठवला जातो जेणेकरून व्यक्ती थोडया उष्णतेकडे जाईल आणि उर्जा पूर्ववत होईल.
दुसरे कारण म्हणजे अशा उन्हात गेल्याने इतर लागणारे विटामिन मिळतात, शरीराची हालचाल झाल्याने पचन सुलभ होते.
पण त्यानंतर काही काळातच ही उर्जा शरीरात व्यवस्थापित करण्यासाठी स्थिरता आवश्यक होते. त्यामुळे झोप येते.
प्राणी पहा, दुपारचे खाऊन झाले की कसे उन्हात थोडावेळ झोप घेतात.
*काय मग? कसं वाटलं हे गुपित?*